مبارك رمضان عازم اردبيل گرديد . [ اردبيل ] باوجود سردى هوا و بسيارى برف و بودن گدوك « 1 » هاى سخت و صعب « 2 » در عرض راه ، از فضل خدا و توجه اعلى حضرت سايه خدا ، « 3 » بدون صدمه و آسيب [ و ] در نهايت آسودگى ، [ در ] هفتم ماه مبارك [ رمضان ] وارد اردبيل شد . نواب « 4 » محمد رحيم ميرزا ضياء الدوله « 5 » را ملاقات كرده و شب [ و ] روز مشغول اتمام محاسبات مالياتى سرباز - كه در اين 2 سال غياب فوج ، از تعدى « 6 » عضد الدوله « 7 » و مباشرين اردبيل ، از ورود بعضى تعدّيات ، اغتشاش به هم رسانده بود - شد ، كه بعد از فراغت ، به مغان روانه باشد .

--> ( 1 ) . گدوك ( gaduk ) راه ميان دو كوه ، گردنه . ( 2 ) . صعب ( Sa ' b ) ، دشوار ، سخت ، مشكل ، بامهابت . ( 3 ) . ترجمهء عبارت ظلّ اللّه . اين عبارت از زمان صفويه در خطاب به شاهان رسم گرديد و تا پايان قاجاريه و خصوصا در عصر ناصرى در همهء مكاتبات و فرامين و گزارش‌ها و يادداشت‌ها به چشم مىخورد ، و حكايت از تملق و چاپلوسى درباريان نسبت به شخص اول نظام فاسد و فاسق و مستبد داشته است ، كه وى را تا مرتبهء الوهيت مىرسانده‌اند . ( 4 ) . نواب ( navvab ) عنوانى كه در ايران به شاهزادگان و گاه شاهان اطلاق مىشده است و بيشتر در عصر صفويه و قاجاريه رواج داشته است . نواب اشرف در مورد شاه ، نواب و الا در مورد شاهزادگان و الا مقام استعمال مىشده است . ( 5 ) . محمد رحيم ميرزا ضياء الدوله ، فرزند عباس ميرزا وليعهد فتحعلى شاه قاجار . وى مدت زيادى حكومت ولايات آذربايجان ( خوى ، رضائيه ، اردبيل ، مشكين ، ارسباران ، خلخال ، مراغه و سلماس ) را بر عهده داشت . همچنين رياست قشون آذربايجان و نيابت وزارت جنگ از ديگر مناصب او به شمار مىآيد . در سن 60 سالگى در سلماس درگذشت . ( تاريخ عضدى ، 290 ؛ المآثر و الآثار ، 308 ؛ شرح حال رجال ايران ، 3 / 397 ، 5 / 246 ) ( 6 ) . ستم كردن ، تجاوز كردن ، ستمكارى ، از اندازهء خود گذشتن . ( 7 ) . سلطان احمد ميرزا عضد الدوله فرزند فتحعلى شاه قاجار ( تولد : 1234 ه . ق . ؛ درگذشت در سن 85 سالگى در 1319 ه . ق . ) وى از سال 1270 ه . ق . اين مشاغل و مناصب را برعهده داشته است : حكومت اردبيل و مشكين ، حكومت بروجرد و بختيارى ، حكومت ملاير و تويسركان ، حكومت قراچه‌داغ ، وزير دار الشورى ، حكومت سبزوار ، حكومت ملاير و توليت آستان قدس رضوى . وى به مچول ميرزا شهرت داشت و پدر عين الدوله ، صدر اعظم معروف مظفر الدين شاه قاجار است . كتاب تاريخ عضدى را در شرح حال زنان ، دختران ، پسران ، نوه‌ها و نتيجه‌هاى پدرش در 1304 ه . ق . نگاشته است ( تاريخ عضدى ، 1 / 222 - 223 ؛ شرح حال رجال ايران ، 2 / 73 - 74 ؛ سفرنامه سديد السلطنه ، 182 ؛ حقايق الاخبار ناصرى ، 252 ؛ المآثر و الآثار ، 308 ، 316 ) .